Từ tầm nhìn đến hành động: Vì sao chuyển đổi xanh cần một cách tiếp cận tổng thể?

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, dự án Hợp tác vì một tương lai bền vững: Sáng kiến chuyển đổi xanh cho tỉnh Nha Trang -Khánh Hoà được triển khai như một nỗ lực hợp tác giữa Trung tâm Chuyển đổi Xanh Thông minh VinUni (GREEN-X) và các cơ quan quản lý cấp địa phương.

Đối với Khánh Hòa, một tỉnh ven biển đang phát triển nhanh với nhiều ngành kinh tế mũi nhọn như du lịch, công nghiệp, nuôi trồng thủy sản và hạ tầng, bài toán này trở nên đặc biệt phức tạp. Mỗi lĩnh vực có mục tiêu, logic vận hành và tác động môi trường khác nhau. Nếu chỉ triển khai các giải pháp rời rạc theo từng ngành, hiệu quả đạt được sẽ rất hạn chế.

Chính vì vậy, dự án hướng tới xây dựng một lộ trình chuyển đổi xanh toàn diện cho tỉnh, kết nối giữa nghiên cứu, chính sách và thực tiễn triển khai. Trong đó, GREEN-X đóng vai trò hạt nhân về nghiên cứu và tư vấn chính sách, dẫn dắt quá trình xây dựng khung chuyển đổi xanh dựa trên bằng chứng khoa học và sự tham gia của nhiều bên liên quan.

Từ những giải pháp rời rạc đến một hệ thống cấp tỉnh

Khi đi vào thực tiễn, một thách thức lớn đặt ra là các sáng kiến “xanh” thường tồn tại rời rạc theo từng lĩnh vực: du lịch, xử lý rác thải hay giao thông. Dù cần thiết, những nỗ lực này khó tạo ra tác động hệ thống nếu thiếu sự liên kết.

Tại Khánh Hòa, nhóm nghiên cứu của GREEN-X xác định rằng chuyển đổi xanh cần được tiếp cận như một hệ thống, thay vì tập hợp các giải pháp đơn lẻ. Điều này dẫn tới việc xây dựng một khung chuyển đổi xanh cấp tỉnh, với mục tiêu kết nối các ngành kinh tế vào một định hướng phát triển chung, đồng bộ giữa chính sách đầu tư và triển khai, cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đồng thời tận dụng sự tương hỗ giữa các lĩnh vực.

Khung này bao gồm 6 lĩnh vực trọng điểm: du lịch, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, hạ tầng và lối sống bền vững, cùng các yếu tố nền tảng như tài chính xanh, quản trị ESG và đổi mới chính sách. Thay vì là một bản kế hoạch tĩnh, hệ thống đóng vai trò như một chiến lược cốt lõi, định hướng cho toàn bộ quá trình chuyển đổi.

Bài toán liên ngành cần lời giải đa phương

Việc xây dựng một khung tổng thể không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn liên quan đến lợi ích và góc nhìn của nhiều bên: Doanh nghiệp quan tâm đến hiệu quả và chi phí, cơ quan quản lý cần chú trọng tính khả thi và cộng đồng chịu tác động trực tiếp từ môi trường.

Vì vậy, GREEN-X đã triển khai cách tiếp cận đồng kiến tạo (co-creation), với đội ngũ hơn 50 chuyên gia liên ngành cùng làm việc với chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.

Vai trò của GREEN-X trong giai đoạn này không chỉ là nghiên cứu, mà còn là cầu nối tri thức, giúp tích hợp các góc nhìn khác nhau vào một khung thống nhất. Kết quả là một lộ trình chuyển đổi có cơ sở khoa học, phù hợp với bối cảnh địa phương và có khả năng triển khai thực tế.

Từ chiến lược đến hành động thực tiễn

Bên cạnh việc xây dựng đề án, GREEN-X cũng tập trung hỗ trợ nâng cao năng lực cho lãnh đạo và cán bộ địa phương, giúp họ áp dụng các công cụ ESG và tư duy liên ngành vào thực tiễn quản lý.

Sự đồng bộ giữa thiết kế hệ thống và năng lực thực thi đã tạo điều kiện để các định hướng chiến lược từng bước được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong các lĩnh vực như du lịch, giao thông và chăn nuôi thuỷ hải sản.

Đồng thời, cách tiếp cận này cũng cho thấy tiềm năng nhân rộng, khi một số địa phương khác đã bắt đầu tham khảo và áp dụng mô hình tương tự.

Chuyển đổi xanh là một quá trình

Dự án cho thấy một cách tiếp cận khác về chuyển đổi xanh. Đây không chỉ là tập hợp các dự án riêng lẻ, cũng không phải là cải cách trong một ngành cụ thể, mà là một quá trình chuyển đổi mang tính hệ thống, đòi hỏi tư duy liên ngành, sự phối hợp đa bên và một khung tổng thể đủ mạnh để dẫn dắt

Với vai trò là đơn vị nghiên cứu và tư vấn chính sách, GREEN-X không chỉ tham gia xây dựng đề án, mà còn góp phần định hình cách tiếp cận chuyển đổi xanh ở cấp địa phương, từ đó mở ra hướng đi mới cho phát triển bền vững tại Việt Nam.